เข่าเสื่อมแบบไหน ต้องผ่าตัด
ข้อเข่าเสื่อมไม่ได้หมายความว่าต้องผ่าตัดทุกคน หลายคนสามารถควบคุมอาการด้วยการรักษาแบบไม่ผ่าตัดได้ แต่เมื่อความเสียหายของข้อและอาการเริ่มกระทบการใช้ชีวิตมากขึ้น การผ่าตัดอาจกลายเป็นทางเลือกที่ควรนำมาพิจารณา
ปวดจนชีวิตประจำวันเริ่มเปลี่ยน
จุดสำคัญไม่ได้อยู่ที่ว่า “ปวดมากแค่ไหน” เพียงอย่างเดียว แต่ต้องดูว่าความปวดกำลังทำให้ใช้ชีวิตลำบากขึ้นหรือไม่
เช่น เดินได้ระยะสั้นลง ลุกจากเก้าอี้ยาก ขึ้นลงบันไดลำบาก หรือเริ่มหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่เคยทำได้
รักษาแบบไม่ผ่าตัดแล้วอาการยังรบกวนชีวิต
หากผ่านการปรับกิจกรรม กายภาพ ยา หรือแนวทางไม่ผ่าตัดที่เหมาะสมแล้ว แต่อาการยังคงรบกวนการเดินและชีวิตประจำวัน การประเมินทางเลือกผ่าตัดอาจมีความเหมาะสมมากขึ้น
ข้อเข่าเสียหายมากหรือเริ่มผิดรูป
เมื่อข้อเข่าเสื่อมมากขึ้น อาจพบความเปลี่ยนแปลง เช่น ช่องข้อแคบลง การเปลี่ยนแปลงของผิวข้อและกระดูก หรือแนวข้อเริ่มผิดรูป เช่น เข่าโก่ง
ในบางราย ความผิดปกติอาจทำให้การลงน้ำหนักและการเคลื่อนไหวของข้อเปลี่ยนไป จนส่งผลต่อการเดินและการใช้ชีวิตมากขึ้น
อย่างไรก็ตาม ภาพ X-ray เพียงอย่างเดียวไม่ได้เป็นคำตอบว่าต้องผ่าตัดหรือไม่ เพราะคนที่มีภาพข้อคล้ายกันอาจมีอาการและความสามารถในการใช้งานต่างกัน
จึงต้องดูทั้ง ภาพข้อ + อาการ + การใช้งานจริง ร่วมกัน
ก่อนตัดสินใจผ่าตัด แพทย์ดูอะไรบ้าง
อาการและการใช้ชีวิต
ดูว่าอาการปวดเกิดบ่อยแค่ไหน เดินได้แค่ไหน ลุกนั่งหรือขึ้นลงบันไดเป็นอย่างไร และอาการรบกวนกิจกรรมมากเพียงใด
การตรวจข้อเข่า
ตรวจช่วงการงอเหยียด ความมั่นคง จุดปวด แนวของข้อ และความผิดรูปของเข่า
ภาพ X-ray
ช่วยดูตำแหน่งและระดับความเสียหายของข้อ ซึ่งต้องนำมาเทียบกับอาการและการตรวจร่างกาย
ผลจากการรักษาที่ผ่านมา
อีกคำถามสำคัญคือ ได้ลองรักษาอะไรมาแล้ว และยังช่วยควบคุมอาการได้หรือไม่
ต้องผ่าตัด ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องผ่าเหมือนกัน
ข้อเข่าประกอบด้วยหลายส่วน และข้อเข่าเสื่อมไม่ได้เกิดในรูปแบบเดียวกันทุกคน
บางรายอาจมีความเสียหายเด่นเฉพาะบางส่วนของข้อ ขณะที่บางรายมีความเสียหายหลายส่วน ดังนั้นเมื่อแพทย์เห็นว่าการผ่าตัดเป็นทางเลือกที่เหมาะสมแล้ว ยังต้องประเมินต่อว่า ต้องแก้ไขส่วนใดของข้อ และการผ่าตัดแบบใดเหมาะกับสภาพข้อ
จึงมีทั้งการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าบางส่วน เช่น UKA (Unicompartmental Knee Arthroplasty) และการเปลี่ยนข้อเข่าทั้งหมด หรือ TKA (Total Knee Arthroplasty) ซึ่งมีข้อบ่งชี้และความเหมาะสมแตกต่างกัน
คำถามจึงไม่ควรจบเพียงว่า “ต้องผ่าหรือไม่?” แต่ต้องรู้ต่อว่า “ถ้าต้องผ่า สภาพข้อของเราควรได้รับการแก้ไขแบบไหน?”
📚 ต้องเปลี่ยนข้อเข่าทั้งหมดไหม? รู้จักทางเลือก UKA และ TKA
ก่อนตัดสินใจผ่าตัด ควรรู้ว่าข้อเสียหายตรงไหน
การตัดสินใจผ่าตัดข้อเข่าเป็นมากกว่าการดูว่า “ข้อเสื่อมมากหรือไม่” เพราะต้องรู้ด้วยว่าความเสียหายเกิดเฉพาะบางส่วนหรือหลายส่วนของข้อ และความผิดปกตินั้นส่งผลต่อการเดิน การลุกนั่ง และการเคลื่อนไหวมากแค่ไหน
ข้อมูลเหล่านี้มีความสำคัญต่อการเลือกแนวทางผ่าตัด เพราะผู้ป่วยข้อเข่าเสื่อมแต่ละคนไม่จำเป็นต้องใช้วิธีเดียวกันทั้งหมด
การประเมินให้ถูกตั้งแต่ก่อนผ่าตัด จึงช่วยให้เลือกการรักษาที่เหมาะกับสภาพข้อ โดยไม่รักษามากหรือน้อยเกินความจำเป็น
ที่โรงพยาบาลเอส เฉพาะทางด้านกระดูกสันหลังและข้อ สามารถปรึกษา รศ.พล.อ.ท.นพ.จำรูญเกียรติ ลีลเศรษฐพร แพทย์เฉพาะทางกระดูกและข้อ ผู้มีความเชี่ยวชาญด้าน Hip and Knee Reconstruction เพื่อประเมินตำแหน่งและระดับความเสียหายของข้อ รวมถึงพิจารณาทางเลือกการรักษาที่เหมาะสมก่อนตัดสินใจผ่าตัด
